Kranen en hijswerktuigen
Bij kranen en hijswerktuigen zijn twee dingen tegelijk waar: de belasting is wisselend, en falen betekent vrijwel altijd een zwaar ongeval. Vermoeiing is daarmee het bepalende ontwerpcriterium, en vermoeiing begint bij de lasverbinding.
- EN 13001 en de vermoeiingsklassen
- Lasklasse per verbinding onderbouwd kiezen
- Hijsogen, oren en kritische aansluitingen
- Beoordeling van reparaties aan bestaande kranen
DEHAAS ondersteunt kraanbouwers, fabrikanten van hijsmiddelen en onderhoudsbedrijven met lasengineering, kwalificatie en beoordeling van bestaande constructies en reparaties.
Vermoeiing bepaalt het ontwerp
Een kraan maakt in zijn leven honderdduizenden tot miljoenen belastingwisselingen. Onder die belasting is de statische sterkte van een las zelden het probleem; de vorm van de lasovergang en de aanwezigheid van kerven wel. EN 13001-3-1 werkt daarom met kerfklassen per constructiedetail, waarbij hetzelfde staal met hetzelfde lasmetaal een factor vijf in levensduur kan schelen door de vorm van de verbinding.
Voor de lasser betekent dat: een vloeiende lasteen, geen randinkartelingen, geen ontsteekplekken buiten de naad en geen tijdelijke aanhechtingen die worden afgeslagen zonder na te bewerken. Zie vermoeiing van lasverbindingen.
De lasklasse per verbinding
Niet elke las in een kraan hoeft hetzelfde niveau te halen. De hoofdliggerflens en de aansluiting van het hijsoog zijn kritisch, een afdekplaat of kabelgoot is dat niet. Door per detail te bepalen welk kwaliteitsniveau volgens ISO 5817 nodig is en welk niet-destructief onderzoek daarbij hoort, houdt u kosten en veiligheid in balans.
Die keuze moet wel vastliggen, op de tekening en in het lasplan, zodat de lasser en de inspecteur dezelfde eis hanteren. Zie de lasklasse bepalen.
Hijsogen en kritische aansluitingen
Een hijsoog is een detail waar de belasting via een klein oppervlak in de constructie wordt ingeleid. Doorlassing is daar bijna altijd geeist, hoeklassen zijn zelden toereikend, en de overgang naar de draagconstructie moet vloeiend zijn. Bovendien is de staalsoort belangrijk: een hijsoog uit onbekend materiaal is een onbekende sterkte.
Bij deze details is 100 procent onderzoek gebruikelijk, met magnetisch onderzoek op de oppervlakte en ultrasoon voor de doorlassing. Dat is geen overdaad: het zijn precies de details die in ongevalsonderzoeken terugkomen.
Reparatie van bestaande kranen
Lassen aan een bestaande kraan is lastiger dan werk aan een nieuwe constructie. Het materiaal is vaak niet gedocumenteerd, er kan al vermoeiingsschade aanwezig zijn en de constructie staat onder spanning. Een reparatie zonder materiaalbepaling is daarmee een gok.
De werkwijze is: materiaal bepalen met analyse en hardheidsmeting, de bestaande scheur volledig verwijderen en dat aantonen met penetrant- of magnetisch onderzoek, lassen onder een daarvoor gekwalificeerde procedure, en na afloop opnieuw onderzoeken. DEHAAS stelt zulke reparatieprocedures op en beoordeelt uitgevoerde reparaties.
Veelgestelde vragen
EN 13001 voor het ontwerp van hijskranen, met deel 3-1 voor de staalconstructie en de vermoeiingsberekening. Voor de uitvoering wordt EN 1090-2 toegepast, meestal in uitvoeringsklasse EXC3. Daarnaast gelden de machinerichtlijn en productnormen per kraantype.
Alleen na een beoordeling van de oorzaak. Een vermoeiingsscheur die wordt uitgeslepen en gevuld zonder de oorzaak weg te nemen, komt terug, meestal sneller dan de eerste keer. De reparatie moet gepaard gaan met een ontwerpaanpassing of een beperking van het gebruik.
In de praktijk 100 procent visueel plus magnetisch onderzoek op de lasteen, en ultrasoon onderzoek als doorlassing is geeist. De exacte omvang volgt uit de uitvoeringsklasse en het lasplan.
Met een combinatie van chemische analyse, bijvoorbeeld met mobiele spectrometrie, en hardheidsmeting. Daarmee kan de materiaalgroep worden geschat en een passende lasprocedure worden gekozen. Zonder die stap is de voorwarmtemperatuur een gok en is scheurvorming een reëel risico.
Heeft u een lastechnische vraag?
Stel uw eerste vraag aan de DEHAAS Welding & Quality Assistant, laat uw situatie beoordelen door een specialist, of bel direct.