Machinebouw
In de machinebouw is lassen zelden het eindproduct maar bijna altijd de kritische stap. Een frame dat kromtrekt kost uren uitlijnen, een las die na een half jaar bezwijkt kost een machine stilstand bij de klant. Tegelijk is er zelden een norm die dwingt: de machinerichtlijn schrijft geen lasnorm voor, dus de fabrikant bepaalt zelf welk kwaliteitsniveau nodig is.
- Lasklasse en kwaliteitsniveau bepalen per onderdeel
- Vermoeiingsbestendig ontwerpen van lasverbindingen
- Maatvastheid en vervormingsbeheersing
- ISO 3834-borging zonder overbodige papierwinkel
Die vrijheid is precies het probleem. DEHAAS helpt machinebouwers om per onderdeel een onderbouwde lasklasse te kiezen, vervorming te beheersen en het kwaliteitssysteem zo licht te houden als verantwoord is.
Een onderbouwde lasklasse kiezen
Alles op kwaliteitsniveau B volgens ISO 5817 laten uitvoeren is duur en meestal onnodig. Alles op D zetten is goedkoop tot er iets bezwijkt. De juiste aanpak is per verbinding kijken naar de belasting: statisch of wisselend, de gevolgen van falen en de bereikbaarheid voor inspectie.
Dat levert doorgaans een gemengd beeld op: kritische, wisselend belaste verbindingen op niveau B met NDO, dragende maar statisch belaste verbindingen op C, en niet-dragende aanhechtingen op D met alleen visuele controle. Zie de lasklasse bepalen.
Vermoeiing is de echte vijand
Machines draaien, trillen en schakelen. Onder wisselende belasting is niet de sterkte van het lasmetaal bepalend maar de vorm van de lasovergang. Een scherpe lasteen met een kleine overgangsstraal is een kerf, en daar begint de scheur, ook als de las verder foutloos is.
De winst zit daarom in ontwerp en nabewerking: doorlassen in plaats van hoeklassen op kritische plekken, aanhechtingen weghalen uit spanningsconcentraties, en waar nodig de lasteen nabewerken door slijpen of hameren. Zie vermoeiing van lasverbindingen.
Vervorming en maatvastheid
Bij dunwandige frames en bewerkte vlakken is krimp het grootste kostenpost. Elke las trekt, en de som van alle krimp bepaalt of een frame nog binnen tolerantie valt of dat er nabewerkt moet worden.
Beheersen begint bij de lasvolgorde en de opspanning, niet bij rechtzetten achteraf. Een doordachte lasvolgorde, symmetrisch lassen, minimaal lasmetaal en verstandig opspannen schelen vaak meer dan het beste richtwerk. Zie lasvervorming beperken en lasvolgorde plannen.
Kwalificaties die het assortiment dekken
Machinebouwers lassen vaak een breed scala: van 3 mm plaat tot 25 mm, van constructiestaal tot roestvast staal en aluminium. Een set WPQR's die dat allemaal dekt is met slim gekozen proefstukken veel kleiner dan vaak gedacht, omdat het kwalificatiebereik van een proefstuk breed kan zijn.
Wordt er voor klanten gewerkt die ISO 3834-2 of EN 1090 eisen, dan is de stap naar een formeel systeem klein als het lasboek al op orde is. DEHAAS zet dat op en houdt het actueel. Zie ISO 3834-ondersteuning.
Veelgestelde vragen
De machinerichtlijn schrijft geen lasnorm voor. In de praktijk wordt ISO 5817 gebruikt voor de kwaliteitsniveaus en ISO 3834 voor de kwaliteitsborging. Levert u aan een klant met eigen eisen, dan geldt hun specificatie. Leg de keuze schriftelijk vast, anders ontstaat er discussie bij een schadegeval.
Alleen als een klant of een norm het eist. Voor veel machinebouwers is een aantoonbaar werkend lassysteem zonder certificaat voldoende. Zodra u dragende staalconstructies levert die onder EN 1090 vallen, is het wel verplicht als onderdeel van het FPC-systeem.
Door de lasvolgorde te ontwerpen in plaats van te laten ontstaan: symmetrisch lassen, in etappes, met voldoende hechtlassen en een degelijke opspanning. Verder zo min mogelijk lasmetaal: een a-hoogte die twee millimeter te groot is, geeft aanzienlijk meer krimp en kost bovendien lastijd.
Niet wettelijk, tenzij een norm of klant het eist. Maar een kwalificatie volgens ISO 9606-1 is de enige objectieve maat voor vaardigheid en is bij een schadeclaim het verschil tussen aantoonbare zorgvuldigheid en een aanname. Zie lasserskwalificatie.
Heeft u een lastechnische vraag?
Stel uw eerste vraag aan de DEHAAS Welding & Quality Assistant, laat uw situatie beoordelen door een specialist, of bel direct.