Wanneer heeft u een WPQR nodig?

Niet elke lasverbinding vraagt om een gekwalificeerde lasmethode. Toch krijgen fabrikanten steeds vaker de vraag om een WPQR te overleggen, van certificerende instanties, van hoofdaannemers of van eindklanten. De verplichting komt zelden uit één bron: hij volgt uit productnormen zoals EN 1090-2, uit kwaliteitssystemen zoals ISO 3834, uit wetgeving zoals de PED 2014/68/EU of simpelweg uit het contract.

In dit artikel zetten wij op een rij wanneer een WPQR verplicht is, wanneer een lichter alternatief volstaat en wanneer u helemaal geen kwalificatie nodig heeft. Zo voorkomt u dat u onnodig kwalificeert, of erger, dat u tijdens een audit of oplevering ontdekt dat het bewijs ontbreekt. Wat een WPQR precies is, leest u in ons artikel over het verschil tussen een WPS en een WPQR.

EN 1090-2: de uitvoeringsklasse bepaalt de eis

Voor dragende staalconstructies onder EN 1090-2 hangt de kwalificatieplicht af van de uitvoeringsklasse, EXC1 tot en met EXC4. De klasse volgt uit het gevolg van bezwijken en het soort belasting, en wordt door de constructeur of opdrachtgever vastgelegd.

• EXC1: het lichtste regime. Lasmethodekwalificatie is hier niet vereist; lassen gebeurt volgens de basiseisen van ISO 3834-4.
• EXC2: lasmethoden moeten gekwalificeerd zijn. Naast een lasmethodebeproeving volgens EN ISO 15614-1 staan hier ook alternatieven open, zoals een standaardlasmethode volgens EN ISO 15612 of een voorproductieproef volgens EN ISO 15613, binnen de grenzen die de norm daaraan stelt.
• EXC3 en EXC4: kwalificatie is verplicht en de toegestane routes zijn beperkter; de lasmethodebeproeving volgens EN ISO 15614-1 is hier de gebruikelijke weg.

Een uitgebreide toelichting vindt u in ons artikel over de EXC-klassen van EN 1090.

ISO 3834: het kwaliteitssysteem vraagt om gekwalificeerde methoden

ISO 3834 beschrijft kwaliteitseisen voor smeltlassen in drie niveaus. Bij certificering volgens ISO 3834-2 (uitgebreide eisen) en ISO 3834-3 (standaard eisen) moet de fabrikant aantonen dat de gebruikte lasmethoden gekwalificeerd zijn volgens de van toepassing zijnde normen. Alleen ISO 3834-4, de elementaire eisen, kent die verplichting niet.

Bent u dus gecertificeerd of wilt u dat worden volgens ISO 3834-2 of -3, dan hoort een sluitend pakket WPQR's met bijbehorende WPS'en bij het systeem. De certificerende instantie toetst niet alleen of de documenten er zijn, maar ook of de geldigheidsgebieden uw werkelijke productie dekken. Juist daar gaat het in de praktijk vaak mis: het dossier is op orde voor het werk van vijf jaar geleden, maar niet voor de huidige orderportefeuille.

PED: drukapparatuur vraagt goedkeuring door een derde partij

Voor drukapparatuur onder de PED 2014/68/EU gelden de essentiële veiligheidseisen van bijlage I. Voor apparatuur in categorie II en hoger moeten de methoden voor permanente verbindingen, waaronder lassen, zijn goedgekeurd door een bevoegde derde partij: een aangemelde instantie of een erkende onafhankelijke instelling. Een intern uitgevoerde kwalificatie zonder die goedkeuring is dan niet voldoende.

In de praktijk betekent dit dat de lasmethodebeproeving wordt bijgewoond en beoordeeld door zo'n instantie, meestal op basis van EN ISO 15614-1 als geharmoniseerde norm. Ook de lassers en operators moeten voor categorie II en hoger door een derde partij zijn gekwalificeerd. Bouwt u drukvaten, leidingsystemen of installaties die onder de PED vallen, reken er dan op dat de WPQR-eis vrijwel altijd van toepassing is.

Klanteisen en contractspecificaties

Ook zonder wettelijke of normatieve plicht kan een WPQR gewoon contractueel vereist zijn. Grote opdrachtgevers in de olie- en gasindustrie, offshore, infra en machinebouw nemen in hun inkoopspecificaties standaard op dat lasmethoden gekwalificeerd moeten zijn, vaak met aanvullende eisen bovenop de norm: extra kerfslagproeven, lagere beproevingstemperaturen, corrosieproeven of beperkingen op het geldigheidsgebied.

Lees de specificatie daarom altijd volledig voordat u calculeert. Een bestaande WPQR die volgens de norm geldig is, kan door één regel in de klantspecificatie alsnog onbruikbaar zijn. Andersom accepteren sommige klanten kwalificaties volgens andere stelsels, bijvoorbeeld ASME IX, mits aantoonbaar gelijkwaardig. Het loont om dit voor de opdracht te verhelderen in plaats van erna.

Wanneer heeft u geen WPQR nodig?

Er zijn wel degelijk situaties waarin kwalificatie niet verplicht is:

• Constructies in EXC1 onder EN 1090-2, zoals veel eenvoudige bordessen en hekwerken met beperkt bezwijkgevolg.
• Niet-dragend en niet-drukvoerend werk zonder norm- of klanteis, bijvoorbeeld interieurwerk of ornamenten.
• Drukapparatuur die onder artikel 4 lid 3 van de PED valt en volgens goed vakmanschap wordt vervaardigd.
• Reparaties of producten waarvoor de opdrachtgever aantoonbaar geen kwalificatie-eis stelt.

Let op: geen verplichting betekent niet dat kwalificeren zinloos is. Een WPQR bewijst ook zonder plicht dat uw proces beheerst is, en kan commercieel het verschil maken bij aanbestedingen.

Zo bepaalt u uw eigen situatie

Wilt u weten of u een WPQR nodig heeft, loop dan deze vragen langs:

• Valt het product onder een productnorm of richtlijn, zoals EN 1090-2 of de PED, en zo ja, in welke klasse of categorie?
• Bent u gecertificeerd volgens ISO 3834-2 of -3, of eist uw klant dat?
• Wat staat er letterlijk in het contract en de inkoopspecificatie over lasmethoden?
• Dekken uw bestaande WPQR's het werk qua materiaal, dikte, proces en verbindingstype?

Komt u er niet uit, dan kijkt DEHAAS met u mee. Als onafhankelijk lastechnisch adviesbureau beoordelen wij uw eisenpakket en uw bestaande kwalificaties, en begeleiden wij waar nodig een nieuwe WPQR-kwalificatie van pWPS tot goedgekeurd rapport.