Wat is het verschil tussen een WPS en een WPQR?

De termen WPS en WPQR worden in de praktijk vaak door elkaar gebruikt, maar het zijn twee verschillende documenten met een verschillende functie. Een WPS, voluit Welding Procedure Specification of lasmethodebeschrijving, is de werkinstructie voor de lasser. Een WPQR, voluit Welding Procedure Qualification Record, is het bewijs dat de methode achter die instructie deugdelijk is beproefd. Wie een offerteaanvraag of een audit voorbereidt, doet er goed aan dit onderscheid scherp te hebben.

In dit artikel leggen wij uit wat beide documenten inhouden, hoe de voorlopige lasmethodebeschrijving (pWPS) daarin past en in welke volgorde de documenten tot stand komen. Zo weet u precies welk document uw klant of de norm van u vraagt en waarom het ene document niet zonder het andere kan bestaan.

Wat is een WPS?

Een WPS is een gedetailleerde lasinstructie voor een specifieke lasverbinding. Het document beschrijft alle variabelen die de lasser tijdens het werk moet aanhouden: het lasproces, het basismateriaal en de materiaaldikte, het lastoevoegmateriaal, de naadvorm, de lasparameters zoals stroomsterkte, spanning en voortloopsnelheid, de warmte-inbreng, de voorwarmtemperatuur en de tussenlagentemperatuur. De inhoud en opbouw van een WPS zijn vastgelegd in EN ISO 15609-1 voor booglassen.

Het doel van de WPS is reproduceerbaarheid. Iedere gekwalificeerde lasser die de WPS volgt, moet een las kunnen maken met dezelfde eigenschappen. De WPS hangt daarom in veel werkplaatsen letterlijk bij de werkplek, zodat de lasser en de lascoördinator er direct op kunnen terugvallen.

Wat is een WPQR?

Een WPQR is het kwalificatiedossier dat aantoont dat een lasmethode de vereiste mechanische en metallurgische eigenschappen oplevert. De WPQR komt tot stand door een lasmethodebeproeving, in Europa meestal volgens EN ISO 15614-1. Daarbij wordt een proefstuk gelast onder toezicht van een examinerende instantie, waarna het proefstuk niet-destructief en destructief wordt onderzocht. Denk aan trekproeven, buigproeven, kerfslagproeven, hardheidsmetingen en macro-onderzoek.

Voldoen alle resultaten aan de norm, dan wordt alles vastgelegd in het kwalificatierapport: de gebruikte parameters, de beproevingsresultaten en het geldigheidsgebied. Een WPQR is dus geen werkinstructie, maar een bewijsstuk. Het document verandert daarna niet meer en blijft in principe onbeperkt geldig, zolang de onderliggende norm dat toestaat.

De pWPS: het startpunt van elke kwalificatie

Voordat er een WPQR bestaat, is er een pWPS, de preliminary Welding Procedure Specification of voorlopige lasmethodebeschrijving. Dit document ziet er hetzelfde uit als een WPS, maar heeft een andere status: de waarden erin zijn nog niet door beproeving bevestigd. De pWPS is de beste inschatting van de lasingenieur, gebaseerd op ervaring, gegevens van de leverancier van het toevoegmateriaal en eerdere kwalificaties.

Met de pWPS in de hand wordt het proefstuk gelast. De werkelijk gebruikte parameters worden tijdens het lassen geregistreerd en komen in de WPQR terecht. Een zorgvuldig opgestelde pWPS voorkomt dure herhalingsproeven. Hoe u zo'n document opbouwt, leest u in ons artikel over het opstellen van een pWPS.

Zo hangen pWPS, WPQR en WPS samen

De drie documenten vormen een vaste keten met een vaste volgorde:

• De pWPS beschrijft de voorgenomen lasmethode voor de beproeving.
• Het proefstuk wordt volgens de pWPS gelast en beproefd; de resultaten en het geldigheidsgebied worden vastgelegd in de WPQR.
• Op basis van de WPQR worden een of meer definitieve WPS'en opgesteld, die binnen het geldigheidsgebied van de WPQR moeten blijven.

Eén WPQR kan dus meerdere WPS'en dragen. Een kwalificatie op 10 millimeter plaatmateriaal dekt bijvoorbeeld een dikterange waarbinnen u aparte WPS'en kunt schrijven voor 6, 8 en 12 millimeter. Andersom kan een WPS nooit verder reiken dan het geldigheidsgebied van de WPQR waarop hij is gebaseerd.

Wie stelt de documenten op en wie keurt ze goed?

De pWPS en de WPS worden opgesteld door of onder verantwoordelijkheid van de fabrikant, in de praktijk door een lasingenieur of lascoördinator met taken volgens ISO 14731. De lasmethodebeproeving zelf gebeurt onder toezicht van een examinator of examinerende instantie, die het proefstuk waarmerkt, het lassen bijwoont en de beproevingsresultaten beoordeelt. Voor drukapparatuur onder de PED 2014/68/EU is voor categorie II en hoger goedkeuring door een aangemelde instantie of een erkende onafhankelijke instelling verplicht.

Belangrijk is dat de fabrikant zelf verantwoordelijk blijft voor de juiste toepassing. Een geldige WPQR in de kast betekent nog niet dat elke WPS die erop verwijst ook klopt. De vertaalslag van WPQR naar WPS vraagt kennis van de geldigheidsregels, bijvoorbeeld via een dienst als het opstellen van WPS'en.

Veelgemaakte fouten in de praktijk

In audits en bij klantbeoordelingen komen steeds dezelfde misverstanden terug:

• Een WPQR wordt als werkinstructie aan de lasser gegeven, terwijl de lasser een WPS hoort te krijgen.
• Een WPS verwijst naar een WPQR, maar valt buiten het geldigheidsgebied ervan, bijvoorbeeld door een andere materiaalgroep of een grotere dikte.
• Er wordt gelast op basis van alleen een pWPS, terwijl de opdracht of de norm een gekwalificeerde methode eist.
• Oude kwalificaties volgens ingetrokken normen worden zonder beoordeling doorgebruikt.

Wilt u weten of uw dossier op orde is, dan is een onafhankelijke beoordeling van uw WPS'en en WPQR's een logische eerste stap. DEHAAS voert die beoordeling in heel Nederland uit, hands-on en zonder belang bij een keuringsinstantie.