Lasmethodekwalificatie: waar zitten de kosten en hoe lang duurt het?

Een lasmethodekwalificatie is een investering die u niet vaak doet, maar die wel direct bepaalt of u een opdracht mag uitvoeren. De vraag wat een WPQR kost en hoe lang de doorlooptijd is, is daarom begrijpelijk. Het eerlijke antwoord is dat beide sterk afhangen van keuzes die u vooraf maakt: materiaal, dikte, beproevingsomvang, keurende instantie en planning.

In dit artikel noemen wij geen bedragen, omdat die per situatie en per leverancier sterk verschillen. Wel zetten wij de kostenposten van een lasmethodekwalificatie volgens EN ISO 15614-1 op een rij, bespreken wij wat de doorlooptijd bepaalt en laten wij zien hoe u door slim combineren tijd en geld bespaart. Wat een WPQR precies is en hoe die zich tot de WPS verhoudt, leest u in ons artikel over het verschil tussen een WPS en een WPQR.

Kostenpost 1: voorbereiding en pWPS

Elke kwalificatie begint met een voorlopige lasmethodebeschrijving, de pWPS. Daarin legt u lasproces, toevoegmateriaal, naadvorm, parameters, voorwarmen en eventuele warmtebehandeling vast. Een goed doordachte pWPS voorkomt afkeur en dus een tweede proef. In deze fase kiest u ook het proefstuk: welke dikte, welk verbindingstype en welke positie leveren het breedste bruikbare geldigheidsgebied op?

De voorbereiding kost relatief weinig tijd, maar bepaalt een groot deel van de totale kosten. Een proef die net niet het juiste bereik dekt, is achteraf de duurste post van allemaal. Deskundige ondersteuning bij het opstellen van de WPS en pWPS verdient zich hier vaak direct terug.

Kostenpost 2: proefstuk en lassen

Het proefstuk bestaat uit basismateriaal met een materiaalcertificaat, meestal een 3.1-certificaat volgens EN 10204, en de bewerking van de lasnaad. EN ISO 15614-1 schrijft minimale afmetingen voor het proefstuk voor, zodat er voldoende materiaal is voor alle proefstaven. Bij dikke plaat, hooggelegeerd materiaal of duplex wordt het materiaal een merkbare kostenpost.

Daarbij komen de uren van de lasser of operator, het gebruik van de installatie en het registreren van de werkelijke lasgegevens. Die registratie is essentieel: zonder gemeten stroom, spanning, voortloopsnelheid, voorwarm- en tussenlaagtemperatuur is de WPQR niet compleet en kan de keurende instantie hem niet ondertekenen.

Kostenpost 3: NDO en mechanische beproeving

Na het lassen wordt het proefstuk onderzocht. Voor een stompe las op niveau 2 omvat dat onder meer:

• visuele inspectie volgens ISO 17637
• volumetrisch onderzoek met radiografie of ultrasoon onderzoek
• oppervlakteonderzoek met penetrant of magnetisch onderzoek
• trekproeven, buigproeven, macro-onderzoek en waar vereist hardheidsmeting
• kerfslagproeven als de toepassing of de klant daarom vraagt

Het NDO wordt uitgevoerd door personeel dat volgens ISO 9712 is gecertificeerd. De mechanische beproeving gebeurt in een laboratorium, inclusief het uitnemen en bewerken van de proefstaven. Kerfslagproeven tellen zwaar mee in de kosten: er is per locatie een set proefstaven nodig, bijvoorbeeld in het lasmetaal en in de warmte-beïnvloede zone, en proeven bij lage temperatuur vragen extra handelingen.

Kostenpost 4: keurende instantie en begeleiding

Onder EN ISO 15614-1 wordt de proef in de regel bijgewoond door een examinator of keurende instantie, die ook de WPQR ondertekent. Voor drukapparatuur onder de PED 2014/68/EU moet dat vanaf categorie II een aangemelde instantie of erkende derde partij zijn. De kosten bestaan uit aanwezigheid bij het lassen, beoordeling van de resultaten en het opstellen of valideren van het certificaat.

Tot slot is er de begeleiding: afstemming met laboratorium en keurende instantie, controle van de rapporten en het opstellen van de productie-WPS'en op basis van de WPQR. Die taak ligt bij de lascoördinator of een externe specialist. Wie deze stap overslaat, heeft wel een certificaat, maar nog geen bruikbare WPS'en voor de werkvloer.

Wat bepaalt de doorlooptijd van een WPQR?

De doorlooptijd hangt minder af van het lassen zelf, dat vaak binnen een dag klaar is, dan van alles eromheen:

• beschikbaarheid van basismateriaal met het juiste certificaat en van het toevoegmateriaal
• planning van de keurende instantie voor het bijwonen van de proef
• eventuele warmtebehandeling na het lassen
• wachttijd en capaciteit bij het NDO-bedrijf en het laboratorium
• afkeur en herbeproeving, bijvoorbeeld door een onvolkomenheid in het proefstuk
• rapportage, controle en ondertekening

Een eenvoudige kwalificatie zonder kerfslageisen en zonder warmtebehandeling kan binnen enkele weken rond zijn. Met kerfslagproeven, gloeien, bijzondere materialen of een druk laboratorium loopt dat op. Wie een harde deadline heeft, doet er goed aan de keurende instantie en het laboratorium al te reserveren voordat het proefstuk wordt gelast.

Slim combineren bespaart tijd en geld

De grootste besparing zit in het combineren van werk dat toch moet gebeuren:

• Kies de dikte zo dat één proefstuk een breed diktebereik dekt, in plaats van meerdere proeven op dicht bij elkaar liggende diktes.
• Las meerdere proefstukken in één sessie, zodat de keurende instantie één keer aanwezig hoeft te zijn.
• Bundel NDO en mechanische beproeving in één opdracht, zodat proefstukken niet heen en weer gaan.
• Benut het feit dat de lasser van een geslaagd WPQR-proefstuk daarmee ook volgens ISO 9606-1 gekwalificeerd kan worden.

Onderzoek ook of een volledige WPQR wel nodig is. Afhankelijk van de uitvoeringsklasse en het materiaal staat EN 1090-2 in bepaalde gevallen andere routes toe, zoals een standaardlasmethode volgens ISO 15612 of eerdere laservaring volgens ISO 15611. Of dat voor uw situatie mag, hangt af van de EXC-klasse, het materiaal en de klanteisen. En controleer eerst of een bestaande WPQR het werk misschien al dekt; zo bepaalt u de geldigheid van een WPQR.