De PQR (procedure qualification record): wat het is en hoe het werkt

Een PQR, voluit procedure qualification record, is onder ASME Section IX het verslag van de lasproef waarmee een lasmethode wordt gekwalificeerd. Het document legt vast met welke variabelen het proefstuk werkelijk is gelast en welke resultaten de beproeving opleverde. Samen met de WPS vormt de PQR de basis van elke gekwalificeerde lasmethode volgens de Amerikaanse codes.

Voor Nederlandse bedrijven die leveren aan projecten onder ASME Section VIII, ASME B31.3 of AWS D1.1 is de PQR vaak het eerste document waar de inspecteur van de klant naar vraagt. In dit artikel leggen wij uit wat er in een PQR staat, hoe WPS en PQR samenhangen, waarin de PQR verschilt van de Europese WPQR en welke fouten wij in de praktijk het vaakst tegenkomen.

1. Wat is een procedure qualification record

ASME IX beschrijft de PQR in QW-200.2 als de vastlegging van de lasgegevens die zijn gebruikt bij het lassen van een proefstuk, aangevuld met de resultaten van de beproeving. De PQR is dus een verslag van wat er feitelijk is gebeurd, geen werkinstructie. Er staan werkelijke waarden in, zoals de gemeten stroomsterkte en de feitelijke voorwarmtemperatuur, en geen bereiken.

De organisatie die de lasmethode kwalificeert, is zelf verantwoordelijk voor de PQR. Het proefstuk wordt gelast onder haar volledige toezicht en zeggenschap, en zij bevestigt met een handtekening dat de gegevens juist zijn en dat het proefstuk volgens ASME IX is gelast en beproefd.

2. WPS en PQR: hoe ze samenhangen

De WPS is de schriftelijke instructie waarmee de lasser in productie werkt. Die WPS moet verwijzen naar een of meer PQR's die haar onderbouwen. De bereiken op de WPS worden afgeleid uit de PQR, volgens de variabelentabellen per lasproces in QW-250.

• Essentiële variabelen: een wijziging buiten het gekwalificeerde bereik vraagt een nieuwe PQR.
• Supplementaire essentiële variabelen: gelden alleen als de toepasselijke constructiecode kerfslagwaarden eist.
• Niet-essentiële variabelen: mogen op de WPS worden aangepast zonder nieuwe lasproef.

Eén PQR kan meerdere WPS'en onderbouwen, en één WPS kan op meerdere PQR's steunen. Meer over de rol van beide documenten leest u in ons artikel over het verschil tussen een WPS en een WPQR.

3. Wat staat er in een PQR

Een PQR moet alle essentiële variabelen bevatten en, wanneer kerfslagonderzoek vereist is, ook de supplementaire essentiële variabelen. Niet-essentiële variabelen mogen worden vastgelegd, maar dat is niet verplicht. In de praktijk bevat een goede PQR:

• de lasnaadvorm en het lasproces;
• het basismateriaal met specificatie, P-nummer en proefstukdikte;
• het toevoegmateriaal met SFA-specificatie, AWS-classificatie, F-nummer en A-nummer;
• laspositie, voorwarmtemperatuur en maximale interpasstemperatuur;
• de gloeibehandeling na het lassen met temperatuur en tijd;
• beschermgas, stroomsoort, stroomsterkte, spanning, voortloopsnelheid en warmte-inbreng;
• de beproevingsresultaten met rapportnummers van het laboratorium;
• de naam van de lasser en de handtekening van de organisatie.

4. Welke proeven horen bij een PQR

Voor een stompe las vraagt ASME IX twee trekproeven en vier geleide buigproeven. Tot een dikte van 3/8 inch zijn dat twee face bends en twee root bends. Vanaf 3/4 inch zijn vier side bends verplicht, en daartussen mogen side bends de face en root bends vervangen. Kerfslagproeven zijn alleen nodig als de constructiecode of de klantspecificatie ze eist.

Opvallend voor wie gewend is aan de Europese normen: ASME IX schrijft voor het proefstuk van de PQR zelf geen volumetrisch onderzoek voor, en ook hardheidsmetingen en macro-onderzoek horen niet standaard bij een stompe las. Klantspecificaties voegen die proeven wel vaak toe, bijvoorbeeld voor zure service of voor hardheidseisen in de olie- en gasindustrie.

5. Het verschil tussen de PQR en de Europese WPQR

De Europese tegenhanger van de PQR is de WPQR volgens EN ISO 15614-1. Beide leggen een lasproef en de resultaten vast, maar de uitgangspunten verschillen. Bij een WPQR wordt het proefstuk gelast in aanwezigheid van een examinator of keurende instantie, die het rapport ook waarmerkt. Onder ASME IX tekent de organisatie zelf.

Verder vraagt EN ISO 15614-1 wel niet-destructief onderzoek van het proefstuk en in de meeste gevallen hardheidsmetingen en macro-onderzoek. De materiaalindeling volgt ISO/TR 15608 in plaats van P-nummers, en de geldigheidsgebieden verschillen. Sinds de editie van 2017 kent EN ISO 15614-1 twee niveaus, waarvan niveau 1 is gebaseerd op de eisen van ASME IX. Een uitgebreide vergelijking staat in ons artikel over ASME IX versus ISO 15614-1.

6. Veelgemaakte fouten in een PQR

• Bereiken in plaats van meetwaarden: een PQR met 150 tot 200 A laat niet zien wat er werkelijk is gelast.
• Geen warmte-inbreng: zonder vastgelegde warmte-inbreng is de PQR onbruikbaar zodra een project kerfslagwaarden vraagt.
• Onvolledige gloeibehandeling: temperatuur en tijd bepalen mede de dekking en moeten volledig zijn vastgelegd.
• Verkeerde buigproeven: face en root bends waar side bends verplicht waren.
• Een WPS die verder gaat dan de PQR: bijvoorbeeld een diktebereik boven wat het proefstuk toelaat.
• Ontbrekende handtekening of rapportnummers: dan is de herkomst van de resultaten niet aantoonbaar.

Twijfelt u over een bestaande PQR, of moet er een nieuwe kwalificatie komen, dan kan DEHAAS het kwalificatietraject onafhankelijk voorbereiden en begeleiden.

7. PQR onder AWS D1.1 en standaard lasmethoden

Ook AWS D1.1 werkt met PQR's, maar kent daarnaast prequalified WPS'en. Blijft u binnen de strikte grenzen van de code voor materiaal, lasnaadvorm, proces en parameters, dan is geen lasproef nodig. Buiten die grenzen is kwalificatie door beproeving met een PQR verplicht. Onder ASME IX bestaat een vergelijkbare route via de standard welding procedure specifications uit de AWS B2.1-reeks, die volgens Artikel V van ASME IX zonder eigen PQR mogen worden toegepast, onder de voorwaarden die daar zijn vastgelegd.